बैदेशिक रोजगारीबाट आएको रेमिटेन्सको मन्द बिष कहिलेसम्म पिउने ?

Shamvu rasaili 9 saun 077

बिदेशमा गएर काम गर्नु नराम्रो कुरा होइन । सबै देशका नागरिकहरु सबै देशमा गएर काम गरेका हुन्छन् । तर कस्तो काममा कस्ता नागरिक र कति नागरिक अन्य मुलुकमा गएर काम गरेका छन् ? त्यो कुराले महत्वपूर्ण भुमिका खेलेको हुन्छ । बिदेशी मुद्रा स्वदेशमा भित्र्याउनु राम्रो पक्ष हो । तर त्यो मुद्रा कसरी भित्रिन्छ, त्यो पनि महत्वपूर्ण पाटो हो । नेपालमा वैदेशिक रोजगारीबाट भित्रिएको मुद्राबाट के मुलुकको हित भएको छ त ? हामी यसै बिषयमा केन्द्रित हुनुपर्छ ।

वैदेशिक रोजगारी हुनु राम्रो हो । तर देश नै बैदेशिक रोजगारीमा निर्भर हुन थाल्यो भने त्यो सबैभन्दा खतरनाक मन्द बिष बन्छ । बिषले एक दिन मुलुककै दुर्घटना गराउने पक्का छ । अहिले रेमिट्यान्सले देश चलेछ भनेर खुसी हुनेहरुको लागि कुनै दिन त्यही रेमिटेन्स बिष बन्ने पक्का छ । वैदेशिक रोजगारीबाट आयात भएको रेमिटेन्सलाई अमृत वा बिष के बनाउने हो ? सबैको चासोको बिषय बनाउनु जरुरी छ ।

सरकारी आँकडाअनुसार २०६६ देखि २०७६ फागुनसम्म ४५ लाख ४० हजार ९ सय ६ युवाले बैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृती लिएको देखिन्छ । बिभिन्न सघ संस्थाहरुले ७० देखि ८० लाखको हाराहारीमा युवाहरु बैदेशिक रोजगारीमा रहेको दाबी गरेका छन् । धेरै युवाहरु मलेसिया, कतार, अरब, दुवई, कुबेत, बहराइन जस्ता देशमा गएका छन् । बिभिन्न संस्थाले गरेको अध्ययनअनुसार केवल १ प्रतिशत दक्ष, २४ प्रतिशत अर्धदक्ष र ७५ प्रतिशत अदक्ष जनशक्ति बैदेशिक रोजगारीमा रहेको देखिन्छ ।

श्रम स्विकृती नलिई विभिन्न देशमा अध्ययन गर्न गएका जस्तो भिजिट भिसामा गई लुकेर बसेका, भारत हुँदै बिभिन्न देशमा गएका, बिभिन्न कार्यक्रममा गई नफर्केका र भारतमा गई काम गरेकाहरुलाई गणना गर्ने हो भने झण्डै ८० लाख युवाहरु बैदेशिक रोजगारीमा हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ । यीनै कारणले सरकारी आँकडा र संघसंस्थाले दाबी गरेको आँकडामा फरक आएको हुनसक्छ भने संघ संस्थाले निकालेको आँकडा सहि हुनुपर्छ ।

नेपालको परिवेशमा सामान्यतया एक जना युवा बराबर ३ देखि ४ जना व्यक्ति निर्भर रहेका हुन्छन् । यदि ७० लाख युवाको परिवार औसतमा ३ जना मान्ने हो भने २ करोड १० लाख हुन्छ । यति भनेको जम्मा जनसंख्याको ७० प्रतिशत हुन आउँछ । यदि ८० लाख युवा र प्रति व्यक्तिको परिवार ३ वा ४ मान्ने हो भने पूरै देश वैदेशिक रोजगारीले पालिएको अवस्था देखिन्छ । त्यसैले ७० लाखको आँकडालाई सहि मान्न उचित हुन्छ । वैदेशिक रोजगारीहरुको खर्च यहाँ रहेका नागरिकहरुको आम्दानीको स्रोत बनेको र त्यही आम्दानीले उनीहरुको घर खर्च चलेको देखिन्छ ।

आर्थिक बर्ष ०७५÷७६ अनुसार मुलुकमा बिदेशबाट करिब ९ खर्ब रेमिट्यान्सभित्रिएको रहेछ । रेमिट्यान्सआउने अन्य माध्यम जस्तो हुण्डी, सुनचाँदीवापत आउने रकम, विद्युतीय सामाग्रीवापत आउने रकम र आफैँ आउँदा लिएर आउने रकम सरकारी लेखामा परेको देखिँदैन । त्यहि कारण सरकारी आकडाले सहि तथ्यांक दिन सकेन जस्तो लाग्छ । यदि ७० लाखको आँकडालाई लिने हो र प्रति व्यक्तीको आम्दानी औसतमा ३० हजार मान्ने हो भने प्रत्येक महिना २ खर्ब १० अर्ब रेमिट्यान्सनेपाल भित्रिने देखिन्छ । यो भनेको बार्षिक २५ खर्ब २० अर्ब हो । यसैलाई आधार बनाएर नेपालको बजेट बनाएको देखिन्छ । यदि वैदेशिक रोजगारी ठप्प हुने हो भने नेपाल कसरी चल्छ ? कल्पना गर्नै गारो हुने अवस्था छ । यसरी देश नै रेमिटेन्समा भर पर्नु खतरनाक कुरा हो । यस बिषयमा देशका नागरिक र सरकार मौन भएर बस्नु सबैको लागि घातक सावित हुने छ ।

नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सले महत्वपूर्ण योगदान पु¥याइरहेको छ । बैंक क्षेत्रको साधन परिचालनमा यसले महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएको छ । वास्तवमा भन्ने हो भने निक्षेपको मुख्य स्रोत नै रेमिट्यान्स बनेको छ । जति पनि व्यवसाय, उद्योग, कलकारखाना चलेका छन्, सबैको मुख्य स्रोत भनेकै रेमिटेन्स हो । रेमिटेन्स प्राप्त गर्ने तिनै नागरिकले गरेको खर्चले यहाँ रहेका नागरिक बाँचेका र हाँसेका छन । त्यही रेमिटेन्सले यहाँको बजार चलेको छ । यसरी हेर्ने हो भने नेपालका ९९ प्रतिशत जनता रेमिटेन्समा निर्भर रहेको पुष्टि हुन्छ । कुनै पनि देशका यतिका नागरिक वैदेशिक आम्दानीमा निर्भर हुनु सबैभन्दा डरलाग्दो विषम परिस्थिति हो ।

बिदेशी मुद्रा कसरी आउँछ त्यो महत्वपूर्ण कुरा हुँदो रहेछ । वस्तु निर्यात गरेर आएको मुद्रा, सेवा निर्यात गरेर आएको मुद्रा, दक्ष जनशक्ति प्रयोग गरेर आएको मुद्रा जति धेरै आउँछ त्यति राम्रो हो । तर नेपालमा वैदेशिक रोजगारीबाट जसरी आएको छ, त्यसरी आउनु देश र जनताको लागि हानिकारक छ । सरकारको उद्देश्य उत्पादित वस्तुको निर्यात बढाउने र वैदेशिक रोजगारी घटाउनेमा जोड दिनुपर्ने हो । तर यसको बिपरित कार्य भएको छ ।

नेपाली समाजलाई हेर्ने हो भने बिदेश नगएको टोल छैन । रोजगारीको आँकडाअनुसार प्रत्यक ३ घर बराबर दुई घर वा प्रत्यक ३ जना मध्ये दुई जना बिदेश गएकै छन् । बैदेशिक रोजगारीमा जानु रहरभन्दा बाध्यता भएको छ । बिदेश अनेक सपना बोकेर गएका हुन्छन् । कतिपयको सपना पूरा भयो होला तर धेरैको लागि सपना सपना मै सीमित हुन पुगेको छ भने केहि युवा उतै सास छोडेर आउन बाध्य छन् ।

रेमिटेन्सले देश चलेको छ भनेर खुसी हुनु भनेको आफ्नो खुट्टामा आफैँ बञ्चरो हान्नु जस्तै हो । यस देशको व्यवस्थाले रेमिटेन्सलाई दिगो स्रोत बनाउन खोज्नु सबैभन्दा ठूलो मुर्खता हुनेछ । यसको बिकल्प खोजिएन भने भविष्यमा ठूलो दुर्घटना निम्तिने निश्चित छ । रेमिटेयन्स नेपाली जनता र मुलुकको लागि मन्द बिष बन्दै छ । जुन बिषले एकैचोटी मार्दैन । तर प्रयोग गर्दै जाँदा एक दिन मारेरै छोड्ने छ ।

रेमिटेयन्स आउन सुरु भएपछि यहाँका खेतबारी बाझो बन्दै गएका छन् । देश परनिर्भर हुने क्रम बढ्दो अनुपातमा छ । रेमिटेन्सले यहाँका प्राकृतिक स्रोत साधनको सदुपयोग हुनबाट बञ्चित गरेको छ । घरघरबाट स्वरोजगारी छिनेको छ । उत्पादन दिन प्रतिदिन घट्ने क्रम जारी छ । उत्पादनमुलक क्षेत्रमा गर्नुपर्ने लगानी घर घडेरीको नाममा अचल सम्पत्तिमा फसेको छ ।

यिनै कारणहरुले गर्दा रेमिटेयन्स मन्द बिष बन्न गइरहेको छ । बेलैमा राज्यले यस बिषयमा ध्यान दिनु जरुरी देखिन्छ र बिदेशी मुद्रा आर्जनको अन्य स्रोत जस्तै निर्यात बढाउने, प्रत्येक्ष वैदेशिक लगानी भित्र्त्याउने, सेवा आय बढाउने, पर्यटन बिस्तार गर्नेतिर ध्यान दिनु जरुरी छ । रेमिटेन्स पठाउने नागरिकहरुले ‘बिदेशमा रोजगारी स्वदेशमा लगानी’ को नीतिलाई अवलम्बन गर्नैपर्ने देखिन्छ । बैदेशिक रोजगारीमा हुने नागरिकले आफ्नो कमाईको निश्चित प्रतिशत रकम स्वदेशमा लगानी गर्न जरुरी छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस

साताको लोकपृय

आज साउन २४ गते शनिबार, शनी भगवानको दर्शन गर्दै हेर्नुस् आजको राशीफल

Rashi sabibar shanidev

मेष (चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ) आँटेका काम बन्ने सङ्केत छैन । मुख्य काममा बाधा हुने देखिन...