‘यति ठूलो विश्वविद्यालयमा एकैपटक कुनै पनि प्रणाली कार्यान्वयनमा आउँछ भन्नु मुर्खता मात्र हो’

‘यति ठूलो विश्वविद्यालयमा एकैपटक कुनै पनि प्रणाली कार्यान्वयनमा आउँछ भन्नु मुर्खता मात्र हो’

केही वर्ष अगाडिदेखि मात्र त्रिभुवन युनिभर्सिटी र यसको मातहतका स्नातकोत्तर तहका सम्पूर्ण कलेज र विषयमा सेमेस्टर प्रणालीअन्तर्गत अध्यापन सुरु गरिएको छ । सेमेस्टर प्रणालीसँगै विद्यार्थीमा यस प्रणालीप्रति गलत बुझाइ पनि बढ्दै गइरहेको छ । आखिर किन त ? प्रस्तुत छ, यसै विषयमा आधारित रहेर त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपकुलपति प्रा.डा. तीर्थ खनियासँग निशान न्युजकी मीना घोरसाइनेले गरेको कुराकानी :

सेमेस्टर प्रणाली के हो भनेर विद्यार्थी अझैं अन्योल छन् । सेमेस्टर प्रणाली के हो ?
विद्यार्थी र शिक्षकलाई प्रत्यक्ष रुपमा कक्षाकोठामा सहकार्य गराउने हिसाबले बनाइएको प्रणाली नै सेमेस्टर प्रणाली हो । बार्षिक प्रणालीभन्दा यो प्रणाली निक्कै भिन्न छ । बार्षिक प्रणालीमा विद्यार्थीहरु आफूले मन लागेको समयमा मात्र कलेजमा जान पाउथे भने सेमेस्टर प्रणालीमा विद्यार्थीले ८० प्रतिशत हाजिर पु¥याउनैपर्छ । विद्यार्थीले अनिवार्य रुपमा कलेजमा गएर यो प्रणालीअन्तर्गत पढ्न मन लागे पनि नलागे पनि उपस्थित हुनैपर्छ ।

विश्वविद्यालयमा सेमेस्टर प्रणाली लागू गरेपछि के फाइदा भयो त ?
सेमेस्टर प्रणाली लागू भएसँग विश्वविद्यालयमा उल्लेख्य सुधार भएको पाइन्छ । पहिलो उदाहरण त हामीले विद्यार्थीको उत्तीर्ण प्रतिशतलाई नै हेर्न सक्छौं । पहिले बार्षिक विद्यार्थी उत्तीर्ण प्रतिशत ३५ देखि ४० प्रतिशत थियो भने अहिले ७० देखि ८० प्रतिशत पुगेको छ । यसलाई हामीले सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि मान्नुपर्छ । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालय त्यसमा पनि सुरु गरिएको ६० वर्षमै सुधार हुनु भनेको सामान्य कुरा होइन । अर्काे हामीले भूकम्पबाट ध्वस्त भएका सम्पूर्ण विश्वविद्यालयका संरचनालाई पनि पुनर्निर्माण गर्ने काम लगभग सकिसक्यांै । अबको केही समयभित्रै थुप्रै संरचनाहरु बनिसक्ने तयारीमा छन् । त्यस्तै संस्थाका कमीकमजोरी लगायतका अन्य प्रशासनिक कुरामा पनि हामीले क्रमिक रुपमा सुधार ल्याउँदैछौं ।

समेस्टर प्रणाली व्यवस्थित भएन भन्ने आरोप लागिरहेको छ, त्यो के हो ?
विश्वव्यापी रुपमा हेर्ने हो भने हाम्रो देशमा जस्तो ठूलो विश्वविद्यालय अरु कुनै देशमा छैन । यति ठूलो विश्वविद्यालयमा एकैपटक कुनै पनि प्रणाली कार्यान्वयनमा आउँछ भन्नु मुर्खता मात्र हो । अहिलेसम्म आउँदा एक हजार भन्दा बढी ठाउँमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयका मान्यताप्राप्त क्याम्पसहरु छन् । सबै ठाउँमा कार्यान्वयन हुन्छ र हामीले आन्तरिक रुपमा व्यवस्थित पनि गर्दैछौं । व्यवस्थित बनाउन हाम्रा साथीहरु लागिरहनुभएको छ । आजको भोली नै सुधार त कहाँ हुन्छ र ? तर पनि अबको केही वर्षमा नै सेमेस्टर प्रणालीमा सुधार हुँदै जान्छ ।
पहिले २.७ जिपिए आए मात्र विद्यार्थी उत्तीर्ण हुने भन्ने व्यवस्था थियो, अहिले ३.० जिपिए नै आए उत्तीर्ण हुने भन्ने व्यवस्था गरियो ।

सेमेस्टर प्रणाली लागू हुँदा देखिकै विद्यार्थीहरु मुछिनुभएको छ । यस्तो किन भयो ?
नेपालका लागि यो प्रणाली बिल्कुलै नयाँ हो र यहाँ कोही पनि सेमेस्टर प्रणालीअन्तर्गत रहेर पढेर आउनुभएकाले अध्यापन गराउनुभएको छैन । यो हाम्रो लागि पनि नयाँ प्रणाली हो । अर्काे कुरा सुरु देखिकै विद्यार्थीका लागि हामीले जिपिए बढाउन फेरि अवसर दिएका हौं । हामीले कुनै पनि विषयमा २.७ जिपिए आएर उत्तीर्ण भए पनि समग्रमा ३.० जिपिए नै आएर उत्तीर्ण गर्नुपर्छ भनेका थियौं । अब पनि विद्यार्थीले आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन र सेमेस्टर प्रणालीमा निरन्तर कक्षमा उपस्थित भएर पढ्दा उत्तीर्ण गर्न सकिन्छ ।

सेमेस्टर प्रणालीमा ६ महिनाभित्रै परीक्षा सक्नुपर्छ भनिन्छ, तर यो प्रभावकारी रुपमा लागू भएको छैन । यो किन हुन सकेन ?
सबै विषयमा त यस्तो भएको छ भन्ने होइन । कतिपय विषयमा मात्र यस्तो भएको हो । त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत पढाई हुने स्नातकोत्तर विषयमा सेमेस्टर प्रणाली लागू भएको छ । यहाँ मानविकी, विज्ञान, व्यवस्थापन, भौतिक विज्ञान लगायतका विषयका आ–आफ्नै केन्द्रिय विभाग छन् । आ–आफ्नो विभागले कुन समयमा परीक्षा गर्ने, कहिले नतिजा प्रकाशित गर्ने भन्ने क्याम्पस प्रमुखकै सरह उहाँहरुलाई नै अधिकार दिइएको छ । कुनै केन्द्रिय विभागले त्यसलाई प्रभावकारी रुपमा कार्यान्वयन गर्न सकेनन् होला । त्यसमा उहाँहरुकै कमजोरी हो । जसलाई उहाँहरुले नै सुधार गर्दै जानुभएको छ ।

केन्द्रमा चाँही सेमेस्टर प्रणाली व्यवस्थित रुपमा लागू भएको छैन भने जिल्ला–जिल्लामा कसरी सेमेस्टर प्रणाली व्यवस्थित हुन सक्ला ?
वास्तवमा जिल्ला बाहिर मात्र होइन, केन्द्रमा नै सेमेस्टर प्रणालीको बानी बसेको छैन । क्रमिक रुपमा सुधार हुँदैछ । केन्द्रमा भएन भनेर आत्तिनुपर्दैन । जिल्ला–जिल्लामा पत्रि बिस्तारै बानी बस्दै जान्छ ।

सेमेस्टर प्रणाली अन्तर्गतका धेरै विषय किन काठमाडौँ केन्द्रित भए ?
आजसम्म काठमाडौं भन्दा बाहिरका जिल्लाबाट विभिन्न विषयका लागि माग आएका छैनन् । माग आएको खण्डमा विद्यार्थीको संख्या उल्लेख्य भएको क्याम्पसलाई स्नातकोत्तरको लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालय सम्बन्धन दिन तयार छ ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पढाइ सोचेजस्तो नभएरै हो त नेपाली विद्यार्थी नेपाल बाहिर पढन गएका ?
नेपालको शिक्षा गुणस्तरीय नभएको होइन । नेपालका हरेक विश्वविद्यालयले विश्वका विभिन्न विश्वविद्यालयमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् । उदाहरणका रुपमा अमेरिकाको हार्वड युनिभर्सिटीलाई हेर्न सकिन्छ । त्यहाँ गएर नेपाली विद्यार्थी पनि पढिरहेका छन् । हाम्रो विश्वविद्यालयले पनि विश्वमा छात्रवृत्तिमार्फत पढ्न विद्यार्थीलाई पठाउने गरेका छौं । वास्तवमा विश्वविद्यालयमा राम्रो पढाई नभएर होइन, बाहिर कमाउने उद्देश्यले विद्यार्थी बाहिर जाने गरेका छन् । नेपालका विश्वविद्यालयका पढाई बाहिर देशको पढाई भन्दा कम छैन । कोही कोही विद्यार्थी मात्र होलान् बाहिर पढेर नेपाल फर्किएका । तर धेरैजस्तो विद्यार्थी बाहिरी देशमा नै सेटल भएर बस्न गएका हुन् । उनीहरु उतै बस्ने उदेश्यले जाने मानसिकतामा रहेका कारण नेपालको पढाई राम्रो छैन की जस्तो लाग्न सक्छ । तर, वास्तविकता अर्कै छ ।

प्रतिकृया दिनुहोस

साताको लोकप्रिय

लोकसेवाको बिज्ञापन रद्द नहुने, लोकसेवाले फेरि २५ हजार कर्मचारीका लागि बिज्ञापन गर्दै

काठमाडौँ । स्थानीय तहमा अझै २५ हजार कर्मचारीको रिक्त रहेकाले चाँडै पदपूर्ति गर्ने सङ्घीय मामिला  ...